Khi chọn kim cương, nhiều người thường chú ý đến kích thước mà quên mất độ sạch kim cương mới là yếu tố quyết định độ lấp lánh và giá trị thực tế. Mỗi viên kim cương đều được phân loại theo nhiều cấp độ sạch khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến vẻ đẹp và mức giá. Vậy độ sạch kim cương là gì và đâu là 5 cấp độ sạch phổ biến? Tham khảo ngay để có câu trả lời!
Độ sạch kim cương là gì? Vì sao lại quan trọng?
Đứng trước hai viên kim cương có cùng kích thước và màu sắc, lý do khiến một viên trông “trong veo, bắt sáng mạnh” còn viên kia lại hơi “đục nhẹ, ánh sáng kém sắc” chính nằm ở độ sạch kim cương.
Hình dung đơn giản: Các mặt cắt của kim cương được thiết kế như những tấm gương nhỏ, sắp xếp chính xác để ánh sáng đi vào rồi liên tục phản chiếu qua lại bên trong trước khi bật ra ngoài từ đó tạo nên độ lấp lánh đặc trưng.
Nếu viên kim cương đủ sạch, không có tạp chất “cản trở” đường đi của ánh sáng thì ánh sáng sẽ di chuyển giữa các “tấm gương” này một cách trơn tru nên khi thoát ra sẽ rất mạnh và sắc nét. Ngược lại, nếu bên trong có chấm nhỏ hay vết nứt, chúng giống như “vật cản” làm ánh sáng bị lệch hướng hay thất thoát khiến viên kim cương nhìn kém trong và giảm độ lấp lánh rõ rệt.
Khái niệm độ sạch kim cương (Clarity)
Độ sạch (Clarity) đánh giá mức độ “tinh khiết” của viên đá, được xác định dựa trên số lượng, kích thước, vị trí và mức độ dễ nhận thấy của các tạp chất. Tạp chất hình thành tự nhiên do kim cương kết tinh sâu trong lòng đất trong điều kiện áp suất và nhiệt độ cực lớn. Một viên có tạp chất nằm ở vị trí sát cạnh sẽ khó thấy hơn nhiều so với viên đá có chấm nhỏ nằm ngay chính giữa “mặt bàn” (table) – đây là vị trí dễ phát hiện tạp chất nhất.
Những hiểu lầm phổ biến về độ sạch kim cương
Không ít người khi mới “dấn thân” chơi kim cương thường nghĩ chọn kim cương “không tì vết” thì mới đẹp, tuy nhiên thực tế lại rất khác.
Ví dụ, một viên kim cương VVS1 và một viên VS2 nếu đặt cạnh nhau và chỉ quan sát bằng mắt thường thì rất khó để phân biệt trong khi giá của VVS1 cao hơn VS2 rất nhiều lần. Khách hàng sẽ phải trả thêm một số tiền lớn cho sự khác biệt mà họ gần như không nhìn thấy khi đeo.
Ngoài ra, cũng có quan điểm cho rằng kim cương có tạp chất là “kém”. Thực tế, đã là kim cương tự nhiên thì chắc chắn có tạp chất, điều quan trọng không nằm ở việc có hay không mà là tạp chất đó nhiều hay ít, có ảnh hưởng đến vẻ đẹp của viên đá hay không.
Phân biệt tạp chất bên trong (Inclusions) và bên ngoài (Blemishes)
Khi nói đến độ sạch kim cương cần hiểu rõ hai loại khuyết điểm chính: Inclusions là tạp chất nằm bên trong viên đá còn blemishes là những dấu vết nằm trên bề mặt. Khác biệt giữa hai loại tạp chất rất quan trọng: Inclusions có thể ảnh hưởng trực tiếp đến ánh sáng đi qua viên đá trong khi blemishes chủ yếu ảnh hưởng đến bề mặt và thường ít tác động hơn đến độ lấp lánh.
Tạp chất bên trong (Inclusions) là gì? Các dạng tạp chất bên trong thường gặp
Inclusions có thể tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, từ những tinh thể nhỏ nằm sâu bên trong, các vết nứt mảnh như sợi tóc cho đến những vùng hơi mờ hình thành do nhiều điểm li ti tụ lại.
Ví dụ dễ hình dung nhất là “feather” – một dạng inclusion trông giống như vết nứt mỏng như sợi tóc. Nếu vết nứt nằm ở rìa viên kim cương thì rất khó phát hiện và ảnh hưởng không nhiều tới giá trị viên đá. Ngược lại, nếu vết nứt nằm ngay trung tâm, khi ánh sáng chiếu vào sẽ thấy vùng ánh sáng bị “đứt quãng”. Một dạng tạp chất khác là “cloud” – tập hợp nhiều điểm nhỏ thành vùng trông hơi đục, khi nhìn nhanh có thể không thấy rõ nhưng dưới ánh sáng mạnh có cảm giác viên đá kém trong hơn.
Tạp chất bên ngoài (Blemishes) là gì? Các dạng tạp chất bên ngoài phổ biến
Blemishes thường là những vết xước, dấu đánh bóng hay vết mài nhỏ trên bề mặt thường xuất hiện do quá trình chế tác hoặc sau khi sử dụng bị va chạm, trầy xước.
Nếu đeo nhẫn kim cương mà không tháo ra khi làm việc tay chân, bề mặt viên đá có thể xuất hiện những vết xước rất nhỏ. Tuy nhiên, vì chúng nằm bên ngoài nên ánh sáng vẫn có thể đi vào bên trong viên kim cương khá tốt, do đó ảnh hưởng đến độ lấp lánh thường không đáng kể.
So sánh Inclusions và Blemishes: Loại nào ảnh hưởng nhiều hơn?
| Tiêu chí | Inclusions (Tạp chất bên trong) | Blemishes (Tạp chất bên ngoài) |
| Vị trí | Nằm bên trong cấu trúc kim cương | Nằm trên bề mặt viên kim cương |
| Nguồn gốc | Hình thành tự nhiên trong quá trình kết tinh | Xuất hiện do cắt mài hay trong quá trình sử dụng |
| Dạng phổ biến | Tinh thể nhỏ, vết nứt (feather), vùng mờ (cloud) | Vết xước, dấu đánh bóng, vết mài |
| Khả năng nhìn thấy | Tuỳ cấp độ, thường khó quan sát bằng mắt thường | Có thể thấy khi quan sát kỹ bề mặt |
| Ảnh hưởng đến ánh sáng | Ảnh hưởng nhiều vì nằm trên đường đi của ánh sáng bên trong | Ảnh hưởng ít hơn vì không cản ánh sáng bên trong |
| Ảnh hưởng đến độ lấp lánh | Có thể làm giảm độ trong và độ “sparkle” | Ít ảnh hưởng đến độ lấp lánh |
| Ảnh hưởng đến giá trị | Ảnh hưởng lớn, đặc biệt nếu nằm ở trung tâm | Ảnh hưởng thấp hơn |
Bảng so sánh Inclusions và Blemishes
Bảng phân cấp độ tinh khiết (Clarity Scale) của GIA
Hệ thống của Gemological Institute of America (GIA) là tiêu chuẩn được dùng rộng rãi nhất. Tất cả đều được đánh giá dưới kính phóng đại 10x để đảm bảo tính nhất quán.
Cấp độ FL – IF
Fl (Flawless) là cấp độ hoàn hảo tuyệt đối, không có tạp chất bên trong lẫn bên ngoài khi quan sát dưới kính phóng đại 10x, đây cũng là nhóm cao nhất theo thang đo độ sạch. IF (Internally Flawless) thì không có tạp chất bên trong, chỉ có thể nhìn thấy tạp chất rất nhỏ trên bề mặt viên đá.
Trên thực tế, kim cương thuộc nhóm này cực kỳ hiếm và có giá rất cao trong khi để so sánh với các cấp thấp hơn như VVS hay VS thì rất khó phân biệt chúng chỉ bằng mắt thường vì ì vậy, nhóm này thường phù hợp với giới sưu tầm.
Cấp độ VVS1 – VVS2
VVS (Very Very Slightly Included) chỉ tồn tại tạp chất cực kỳ nhỏ, đến mức ngay cả các chuyên gia cũng phải quan sát rất kỹ dưới kính độ phóng đại 10X mới phát hiện.
Hình dung, viên đá có tạp chất bên trong (inclusion) ở cấp VVS nhỏ tới mức phải xoay viên đá nhiều góc khác nhau mới có thể phát hiện và khi nhìn bằng mắt thường thì viên kim cương gần như trong suốt.
Cấp độ VS1 – VS2
VS (Very Slightly Included) tồn tại tạp chất ở mức nhỏ, khó quan sát bằng mắt thường và mức độ tạp chất hầu như không ảnh hưởng tới độ lấp lánh.
Một viên đá VS2 kích thước khoảng 6.5 mm khi nhìn trực diện sẽ rất trong; nếu không dùng kính soi gần như không thể nhận ra có tạp chất bên trong. Đây là nhóm được lựa chọn phổ biến trong chế tác trang sức cưới, trang sức cao cấp.
Cấp độ SI1 – SI2
Kim cương SI (Slightly Included) tồn tại tạp chất dễ quan sát dưới kính độ phóng đại 10x và đôi khí có thể phát hiện bằng mắt thường nếu quan sát kỹ.
Cấp độ I1 – I2 – I3
Đây là nhóm có nhiều tạp chất, dễ nhìn thấy bằng mắt thường và có thể ảnh hưởng rõ đến độ trong cũng như độ lấp lánh của viên kim cương. Viên đá có thể có thể thấy các chấm đen, vết nứt hay vùng mờ khi nhìn trực tiếp mà không cần kính. Những tạp chất này không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà trong một số trường hợp còn ảnh hưởng đến độ bền của viên đá.
Độ tinh khiết ảnh hưởng thế nào đến giá trị của viên kim cương?
Mối liên hệ giữa độ sạch và giá kim cương
Thực tế giá kim cương không tăng tuyến tính mà tăng mạnh ở các cấp độ sạch càng cao. Ví dụ, với một viên đá tròn khoảng 6.5 mm (tương đương khoảng 1 carat) màu G-H thì viên VS2 có giá khoảng 120-150 triệu trong khi nâng lên VVS2 giá có thể tăng lên khoảng 160-220 triệu, với IF còn cao hơn nữa (220-300 triệu).
Quan trọng là khi đặt hai viên đá cạnh nhau trong điều kiện ánh sáng bình thường thì sự khác biệt về độ trong gần như rất khó nhận thấy bằng mắt thường trong khi chỉ cần tăng 1-2 cấp độ sạch khách hàng có thể phải trả thêm hàng chục đến hàng trăm triệu. Đây là lý do vì sao cấp độ VS1-VS2 rất được ưa chuộng vì nhìn đủ đẹp mắt mà không “đội giá” quá cao.
Độ sạch ảnh hưởng đến độ lấp lánh ra sao?
Độ sạch ảnh hưởng trực tiếp đến cách ánh sáng di chuyển bên trong viên kim cương. Các mặt cắt của viên đá được thiết kế như những tấm gương nhỏ giúp ánh sáng đi vào rồi liên tục phản xạ qua lại trước khi thoát ra ngoài. Độ sạch kim cương càng cao, ánh sáng sẽ di chuyển trơn tru giữa các mặt cắt tạo ra hiệu ứng lấp lánh. Ngược lại, nếu có tạp chất nằm trên đường đi của ánh sáng, chúng sẽ làm ánh sáng bị lệch hướng.
Có thể nhìn thấy sự khác biệt bằng mắt thường không?
Trong đa số trường hợp, khác biệt giữa các cấp độ sạch cao như VS, VVS hay IF gần như không thể nhận ra bằng mắt thường. Chẳng hạn, nếu đặt một viên VS2 giá khoảng 130 triệu cạnh một viên VVS1 giá khoảng 180 triệu, khi nhìn trực tiếp hay đeo trên tay, rất khó để phân biệt nếu không sử dụng kính lúp chuyên dụng.
Sự khác biệt dần trở nên rõ ràng hơn khi xuống các cấp thấp như SI2 hay I1, đặc biệt nếu tạp chất nằm ở vị trí dễ thấy như trung tâm viên kim cương. Khi đó, có thể nhận ra những chấm nhỏ, vùng mờ hay cảm giác viên đá không được “trong”, nhất là dưới ánh sáng mạnh.
Khi nào nên ưu tiên độ sạch cao?
Khi chọn kim cương có kích thước lớn, chẳng hạn từ 1.2 đến 1.5 carat trở lên, tạp chất sẽ dễ bị nhìn thấy hơn do diện tích bề mặt lớn vì vậy nên chọn viên đá VS1 hay VVS2 đảm bảo viên đá vẫn trong khi quan sát gần. Ngoài ra, với những thiết kế đơn giản như nhẫn solitaire do chỉ có một viên đá chủ ở trung tâm, không có chi tiết che chắn ngoài chấu giữ đá vì vậy khuyết điểm sẽ lộ rõ hơn, vì vậy ưu viên cấp độ sạch kim cương cao.
Cách kiểm tra độ sạch kim cương khi mua
Cách sử dụng kính lúp 10x để kiểm tra
Kính lúp 10x là công cụ tiêu chuẩn trong ngành kim cương, cũng là mức phóng đại mà các tổ chức kiểm định sử dụng để đánh giá độ sạch kim cương. Sử dụng kính lúp nên giữ kính sát mắt rồi đưa viên đá lại gần kính và điều chỉnh ánh sang để quan sát rõ nhất. Nên bắt đầu quan sát từ trung tâm (mặt bàn-table) sau đó xoay nhẹ viên đá để quan sát toàn bộ các góc.
Nếu thấy một chấm đen nhỏ ngay giữa viên đá khi soi khả năng cao đó là inclusion nằm ở vị trí trung tâm. Ngược lại, nếu tạp chất nằm sát cạnh và chỉ thấy khi xoay nhiều góc thì thường ảnh hưởng không nhiều tới giá trị viên đá.
Cách đọc chứng nhận kim cương GIA
Giấy chứng nhận của Gemological Institute of America (GIA) sẽ ghi rõ cấp độ clarity (ví dụ: VS2, SI1…) và kèm theo một sơ đồ thể hiện vị trí tạp chất.
Sơ đồ này giống như “bản đồ” của viên kim cương. Các ký hiệu nhỏ trên đó cho biết tạp chất nằm ở đâu, kích thước ra sao. Khi mua, khách hàng có thể đối chiếu sơ đồ này với viên kim cương thực tế bằng kính lúp để xác nhận.
Những dấu hiệu nhận biết kim cương có tạp chất
Trong một số trường hợp, khách hàng vẫn có thể nhận ra tạp chất bằng mắt thường mà không cần kính đặc biệt với các cấp độ thấp. Khi đặt viên kim cương dưới ánh sáng mạnh và nhìn kỹ, nếu thấy có chấm đen nhỏ, vùng hơi đục hay cảm giác ánh sáng không đều, đó có thể là dấu hiệu của tạp chất bên trong.
